Blog

Bilimsel Araştırmalarda Yöntem

BİLİMSEL ARAŞTIRMALARDA AMAÇ, PROBLEM ve SINIRLILIKLAR

 

Giriş

Araştırma, kişinin yaşadığı toplumu ve çevreyi tanımak, karşılaştığı sorunlara çözüm yolları bulmak ve yeni keşif ve icatlarda bulunmak için giriştiği sistematik çabadır. Bu çaba bilginin bulunması, geliştirilmesi ve gerçeğe uygun olup olmadığının kontrol edilmesi için harcanır. Bu esnada belli amaçlarla ve sistemli süreçler yoluyla konuya ve sorunlara ilişkin veriler toplanır, toplanan veriler analiz edilir ve bir sonuca ulaşılır. Ancak, sosyal bilimlerde ve eğitim bilimlerinde sorunların karmaşıklılığı, çeşitliliği, çok boyutluluğu, çok sebepliliği, çok sonuçluluğu ile sorulara aranan cevapların daha sağlıklı ve açıklayıcı olma ihtiyacı, araştırma yaklaşımlarının da çeşitlenmesine yol açmıştır. Böylece “nicel” ve “nitel” olmak üzere iki tür araştırma yaklaşımı ortaya çıkmıştır.

 

Araştırma Konusunun Seçilmesi

Araştırma araştırmacının bilgi, deneyim veya ilgi alanı içerisinde bir konuya ilişkin soruna yönelik yapılmaktadır. Araştırmacı konu seçiminde çalışmanın amaç, yöntem ve sonuçlarına ilişkin düşüncelerinin yanında sezgilerini dikkate almalıdır. Araştırma konusu, araştırmacının kişisel deneyimlerinden, daha önce başka araştırmacılar tarafından yapılmış çalışmalardan, kitle iletişim araçlarından, teorilerden, inançlardan ve değerlerden etkilenilerek seçilebilir.

Araştırma konusu sadece ilginçliği nedeniyle değil, çeşitli açılardan araştırılabilir olması sebebiyle de seçilmelidir.Araştırma konusu seçilirken dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta da konunun genişliğidir. Araştırma konusu araştırma problemi hâline gelirken daraltılacaktır ; ancak konu fazla geniş olursa uygun bir araştırma probleminin geliştirilmesi de çok zor olacaktır.Araştırma konusu özgün ve net olmalıdır.

Araştırma, açık ve tam olarak belirtilmiş problemlere doğru çözüm yolları bulmaya yönelik, objektif, planlı ve sistemli bir süreçtir .Problemin araştırılabilirliği, gözlem yapmaya ve veri toplamaya uygun olması anlamına gelir. Başka bir deyişle, akla gelebilecek her konu ya da sorun, araştırma problemi olamaz.

Araştırma probleminin ifade edildiği problem cümlesi, soru cümlesi şeklinde yazılmalıdır. Açık olması, konuyu tam olarak belirtmesi, konuya uygun olması ve konuyu sınırlayabilmesi gerekir. Araştırma problemleri, araştırmacıların araştırma sonunda cevaplamayı umdukları sorulardır. Sosyolojide sorulan soruları genel olarak gerçeklere ilişkin sorular, karşılaştırmalı sorular, gelişimle ilgili sorular ve teorik sorular olarak sınıflamak mümkündür .

Araştırma konuları cinsiyete, mekâna (coğrafi bölge, kır-kent vb.), yaşa (çocuklar,gençler,orta yaşlılar,yaşlılar vb.), zamana (2000 sonrası, 1985-2005 arası vb.), toplumsal tabakalara (vasıfsız işçi, vasıflı işçi, memur, işveren vb.) dayanarak daraltılabilir. Örneğin, boşanmayla ilgilendiğimizi düşünelim. Araştırma konusunun belirlenmesi, daraltılması ve araştırma probleminin oluşturulması sürecinde aşağıdaki gibi sorular sormak yardımcı olacaktır:

İlgilendiğimiz zaman çerçevesi nedir?

İlgi duyduğumuz mekân ya da coğrafi bölge hangisi?

Kiminle ilgileniyoruz?

Boşanmanın hangi yönüyle ilgileniyoruz?

Amacımız ne?

İlgimiz ne kadar soyut?

Nedensellik ilişkisini açıklamaya yönelik nicel araştırmalarda araştırma problemi, hipotez(ler)in 4 soru cümlesi hâline getirilmesi ile ifade edilir. Nitel araştırmalarda da araştırma problemi soru cümlesiyle ifade edilir ama problem, araştırma sürecinin ileriki aşamalarında değiştirilmeye uygun, esnek bir şekilde kurulur. Nitel araştırmalar genellikle keşifsel ve hipotez üretmeye yönelik araştırmalardır. Nitel bir çalışmada araştırma problemi, çalışılacak konuyu tanımlar ve araştırmacının bu konunun hangi yönüyle ilgilendiğini ifade eder.

LİTERATÜR TARAMASI

Literatür taraması var olan kaynak ve belgeleri inceleyerek veri toplamaktır. Literatür, çalışmanın en temel kısmıdır ve çalışma yapılan taramanın üzerine ilerlemektir.Veri toplama ve toplanan verinin öneminin tartışılması ,toplanan verilerin problemle ilişkisinin kurulması ve bilginin sınıflandırılması aşamalarından oluşan süreçtir.Araştırma konunuzun güncel olduğunu ve bunu destekleyecek güçlü bir araştırma sorusuna sahip olmanız gerekiyor.Bunun için de iyi bir literatür taraması yapmanız şart .

İyi bir literatür taramasının;

  • Aynı konuda önceden yapılmış araştırmalarda eksik kalmış ya da geliştirilmeye açık noktalar varsa araştırma bu noktalara yönlendirilebilir.
  • Önceden yapılmış bazı araştırmalarda kullanılmış olan veri toplama araçları yeni bir örnekleme üzerinde kullanılarak benzer sonuçların elde edilmesi amaçlanabilir.
  • Kaynakların , akademik yayınlardan oluşması.
  • Sınırlı bir geçmişe sahip yeni bir alan seçerseniz ,konu üzerinde derinlemesine araştırma yapmanız gerekir.
  • Konuyla ilgili bilinen ve bilinmeyen şeylerin neler olduğunu özetleyen bir sentez oluşturabilmesi.
  • Okunan metinlerin çok fazla alıntı yapılmadan, araştırmacının kendi kelimeleriyle özetlenmesi ve yorumlanması.
  • Taramanızın kronolojisi ,sizi araştırma sorunuzu doğrulamaya götürücektir.O yüzden, bu kronoloji içinde hiçbir boşluk bırakmamaya veya herhangi bir şeyi atlamamaya özen göstermelisiniz.
Literatür Taramasının Aşamaları
  1. Konu belirleme ve araştırma sorusunu netleştirme
  2. Arama stratejisinin planlanması
  3. Araştırmaların içeriğinin değerlendirilmesi
  4. Not alma ve notları düzünleme
VARSAYIM
  • Varsayım, doğru olduğu kabul edilen yargı ve genellemelerdir.
  • Deneyle kanıtlanmamış, doğruluğu incelenmeksizin kabul edilen iddialardır.
  • Varsayımın doğruluğundan büyük ölçüde emin olunmalıdır.
  • Doğruluğunun deney veya gözlem ile belirlenmesinin imkansız veya çok maliyetli olması gerekmektedir
  • Niteliği araştırma raporunda açıkça ifade edilmelidir.

Örneğin Mikroskobik boyutlarda deneyler yapan bir bilim insanı, ölçme aletinin, yani mikroskobunun yeteri kadar güvenilir olduğunu varsayar.

 

ÖNERME
  • Araştırılıcak durum veya konuyla ilgili mantıksal bir değer yargısı içeren ifadelerdir.
  • Bilimsel araştırmanın başlangıç noktasıdır.
  • Önermenin doğruluğu veya yanlışlığından söz edilemez, önerme bir düşünme ürünüdür.

 

KAVRAM
  • Ortak bir şeylere sahip olduğunu düşündüğümüz bir dizi davranış, tutum ve özelliğin soyut özetidir.
  • Her teori belirli kavramlar etrafında örgütlenir.
  • Kavramlar hayal gücü aracılığıyla, deneyimlerden, toplulukların üzerinde uzlaştığı kelimelerden ya da diğer kavramlardan yola çıkılarak geliştirilebilirler.
  • Kavramlar iletişim kurmak için kullanıldıkları için, en anlamlısı, kelimeyi en genel olarak anlaşıldığı anlamında kullanmak olacaktır.
DEĞİŞKEN
  • Değişken, varlıklara göre farklı değerler alabilen özellik ya da durumlardır.
  • Değişkenler aynı obje için farklı zamanlarda farklı değer alabilir.
  • Birçok farklı değişken örneği verilebilir; sınav sonuçları , boy-kilo, işe devamsızlık, öğrenim durumu…
  • Bağımlı değişken ; araştırmacının odağında yer alır. Nedensel ilişkilerde neden oaln değişken . Örneğin Yeni bir ürünün satış grafiği istenen düzeyde değildir… burada satış rakamları bağımlı değişken olabilir.
  • Bağımsız değişken ; var olduğunda, bağımlı değişken de var olucaktır. ( Sonuç olan )
HİPOTEZ ( DENENCE )
  • Hipotez, iki ya da daha fazla değişken arasındaki ilişki hakkında doğrulanabilecek ya da yanlışlanabilecek olan bir ifadedir.
  • Araştırma problemindeki değişkenler arasında ne tür bir ilişkinin olduğuna dair beklentileri ve değer yargılarını barındırır.
  • Hipotezlerin özellikleri şunlardır:

Test ertmeye uygun olmalıdır.

Çözüm odaklı olmalıdır.

Neden sonuç ilişkisini iyi yansıtmalıdır.

Elde edilen verilerle uyumlu olmalıdır.

Tahmin yapmaya uygun olmalıdır.

Mantıksal ve ussal ( rasyonel ) olmalıdır.Bir hipotezin iyiolup olmadığını anlamak için şu sorulara cevap aramalısınız .

  • Hipotez bağımsız ve bağımlı değişken arasında ilişki kurabiliyormu ?
  • Değişkenleri net tanımlanabiliyor mu ?
  • Hipotezi test etmeye uygun mu ?
Hipotez Örnekleri
  • Tüm ışıkları söndürüseniz , daha hızlı uykuya dalarsınız.
  • Havasız ortamda farklı kütlede nesneleri aşağıya bırakırsanız aynı sürede yere ulaşır .
  • Şekerli yiyecekler kilo almaya sebep olur.
    ARAŞTIRMANIN KAPSAMININ ve SINIRLILIKLARININ BELİRLENMESİ

Bir araştırmanın neyi ölçmek ya da incelemek istediği, araştırmanın kapsamını oluşturur. Araştırmanın sınırlılıkları ise veri toplama ve çözümlemede kullanılan yönteme ve elde edilecek bulguların niteliğine göre, araştırmadan yapılabilecek çıkarsamaların sınırlarının önceden belirtilmesidir . Araştırmacıdan amaçlarını belirtmesi beklendiği gibi, neyi amaçlamadığını, neyi araştırmayacağını ya da çalışmanın neye izin vermeyeceğini belirtmesi de beklenir.

Araştırmanın kapsamının ve sınırlılıklarının ifade edilmesi, araştırmanın sınırlarının çizilmesi, araştırmanın neleri içerdiğinin ve neleri içermediğinin belirlenmesi anlamına gelir.

Araştırmanın sınırlılıklarının bir diğer boyutu da araştırmanın yöntemiyle ve seçilen örneklemle, araştırmanın bulgularının sadece araştırma örneklemine mi yoksa daha büyük bir gruba mı genelleneceği ile ilgilidir.

Araştırmalarda, araştırma kapsamına nelerin girdiğinin ve nelerin bu kapsam dışında kaldığının açık olarak belirtilmesi gerekir.



ARAŞTIRMANIN AMAÇLARININ İFADE EDİLMESİ

Sosyal araştırmalar, sosyal yaşam ve ilişkilerdeki düzenlilikleri ortaya koymak ya da bir sosyal olguyu derinlemesine incelemek amacını taşırlar. Bu amaca teorik amaç denir. Sosyal araştırmalar, ayrıca çeşitli toplumsal sorunların değerlendirilmesi ya da çözülmesi amacına yönelik olarak da yürütülürler. Bu amaca da pragmatik (faydacı) amaç denir .Elde edilmek istenen bilginin türüne göre ise, bir araştırma temel olarak üç amaca yönelik olabilir. Bu amaçlar sosyal olgu ya da olayları keşfetme, betimleme ya da açıklamadır. Bu amaçlar doğrultusunda şekillenen üç araştırma tipi vardır. Bunlar keşfedici, betimleyici ve açıklayıcı araştırmalardır. Keşfedici araştırmalar, araştırma konusuyla ilgili olarak neler olup bittiğini anlamak, daha sonra yapılacak kapsamlı araştırmalar için gerekli ön bilgiyi toplamak amacına yöneliktir. Betimleyici araştırmalarda amaç, belirli açılardan araştırma evreninin özellikleri hakkında bilgi toplamak, kişileri, durumları veya olayları tam ve doğru olarak betimlemektir. Açıklayıcı araştırmalar ise değişkenler arasında varsayılan ilişkileri sınamak amacıyla yapılan araştırmalardır.

Amaçların yazılması için kapsam ve sınırlılıkların belirlenmiş olması gerekir. Amaç cümlesi, problemin kısaca tekrarını içerir ve problemin çözülmesi için nasıl bir yol izlenmesinin tasarlandığını ifade eder. Araştırma amaçları belirtilirken genelden özele doğru gidilmelidir.

"Einstain ; insanın evreni çözemeyeceğini sadece onu yorumlayabileceğini ileri sürmüştür.Yani insanın yapabileceği evrenin sırlarını çözebileceğini değil ,onu belli bir zaman ve durum aralığı içerisinde kendisine göre yorumlayabileceğini dile getirmiştir."

"Max Plank ise ; yapılan bilimsel çalışmalarda kesinliğin değil ihtimallerin ve ihtimal hesaplarının esas olduğunu ortaya koymuştur."

Çok Değerli Katkılarından Dolayı Sevgili İ.A’a Teşekkür ederim.

Bilimsel Araştırmalarda Yöntem” üzerine bir yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir